از او پيروى مىكرد . چنان كه پدر بزرگوار در فقه « معتمد الشيعة » را تأليف كرد و پسر بزرگوارش « مستند الشيعة » را به رشتهء تحرير درآورد . پدر « جامع السّعادات » - همين كتابى كه تقديم خوانندگان مىكنيم - را در اخلاق نوشت و پسر « معراج - السّعادة » را تأليف كرد . او « مشكلات العلوم » را نوشت و اين « خزائن » را نگاشت . و بدين سان به راه و روش پدر رفت و آن را محكم و استوار ساخت . ولادت و وفات او : شيخ بزرگوار - كه رحمت خداى تعالى بر او باد - در قريهء نراق در ده فرسنگى كاشان در ايران متولَّد شد . زادگاه پسر سابق الذّكر وى نيز همان جاست . تاريخ سال ولادتش ذكر نشده است ، امّا از بعضى قرائن تاريخى مىتوان آن را به تقريب استخراج كرد . وى - ظاهرا از آغاز جوانى - نزد شيخ محقّق حكيم مولى اسماعيل خاجوئى مدّت سى سال تلمّذ كرد ، و با علم به اينكه اين استادش در سال 1173 وفات يافته است ، پس آغاز تلمّذ او نزد وى در حدود سال 1143 بوده است ، به فرض اينكه نراقى تا هنگام درگذشت استاد ملازم او بوده است . با اين فرض مىتوان گفت كه وى در 15 سالگى در محضر درس استاد حضور داشته و بنا بر اين تولَّدش در سال 1128 يا كمى پيش از آن بوده است . امّا وفات او در سال 1209 در نجف اشرف رخ داد و در آنجا به خاك سپرده شد . وى يك سال بعد از درگذشت استادش وحيد بهبهانى زيسته و عمرش لا اقل 81 سال بوده است . در كتاب خطَّى « رياض الجنّة » ، تأليف سيّد حسن زنوزى ، معاصر نراقى - بر حسب نقل استاد حسن نراقى - عمر وى 63 سال و ولادتش در سال 1146 ذكر شده است ، و حال آنكه اين قول هرگز با آنچه در زندگينامهء وى معروف است كه سى سال شاگرد مولى اسماعيل خاجوئى بوده است سازگار نيست ، زيرا بنابراين قول عمر او بر حسب اين تاريخ هنگام وفات استادش تنها 27 سال بوده است . ظهور و رشد علمى و استادان او : شيخ بزرگوار ، همانند دهها هزار دانشجو و طلبهء علم ، گمنام و تنگدست و منزوى در مدرسهء خود زندگى كرده است ، و از حال او جز به عنوان يك دانشجو و محصّل مهاجر چيزى شناخته نيست . و جز همدرسانش كسى با او سر و كارى نداشته و آنان نيز از مقام او جز به عنوان يكى از طلاب ، كه در